Bycie kuchennym profesjonalistą to coś więcej niż tylko umiejętność korzystania z płyty grzewczej. Nie wystarczy samo przygotowywanie potraw o konkretnym smaku (lub dbanie o ostrość noży, co samo w sobie jest cudem). Należy również zadbać o odpowiednie naczynia do pieczenia, które mogą znacząco wpłynąć na rezultat końcowy Twojego gotowania. Warto więc wiedzieć, które naczynia do pieczenia sprawdzą się najlepiej i dlaczego. Konsekwencje pomyłki mogą być różne, od dziwnie smakujących potraw, po całkowite zepsucie przepisu. To chyba wystarczająca rekomendacja do tego, aby przeczytać, jakich naczyń żaroodpornych możesz używać, a których lepiej unikać.
Spis treści
- Etykieta „nadaje się do piekarnika”
- Metal: niech żyje metal i naczynia żaroodporne
- Szklane naczynia do pieczenia – niemal niezniszczalna wszechstronność
- Gliniane naczynia żaroodporne – tradycja i smak
- Naczynia z kamienia: sekret idealnie chrupiącej konsystencji
- Silikonowe naczynia do pieczenia – elastyczność bez zbędnych ceregieli
- Czego nie wolno wkładać do piekarnika?
Etykieta „nadaje się do piekarnika”
Obecnie naczynia żaroodporne są odpowiednio oznakowane i opisane (również z małymi obrazkami, dla tych, którzy nie przepadają za drobnym drukiem). Kupując naczynie żaroodporne, warto zwrócić uwagę na wiele czynników, a jednym z najważniejszych jest to, czy nadaje się ono do piekarnika. Sprawdzenie specyfikacji produktu przed zakupem nigdy nie jest stratą czasu. To dobry sposób na upewnienie się, że kupujesz tylko to, czego naprawdę potrzebujesz. Prawdopodobnie znajdziesz tam nawet informacje o maksymalnej temperaturze, w jakiej naczynie można używać.
Na przestrzeni lat nastąpiła zauważalna zmiana w jakości i trwałości materiałów używanych do produkcji naczyń żaroodpornych. Zjawisko to szło w parze z rosnącą świadomością tego, co wkładamy do ust i czy jest to dla nas dobre, a także tego, co i jak gotujemy. Znalezienie odpowiedniego naczynia żaroodpornego nie powinno więc stanowić większego problemu.
Metal: niech żyje metal i naczynia żaroodporne
Metale są, ogólnie rzecz biorąc, doskonałymi przewodnikami ciepła, dlatego właśnie blachy i ruszty do piekarników są z nich wykonane. Doskonale znoszą wysokie temperatury i właściwie nie niszczeją z upływem czasu, co sprawia, że metalowe naczynia żaroodporne to solidny wybór. Wiele naczyń żaroodpornych, które już znasz i uwielbiasz, jest wykonanych z metalu: kokilki (inaczej ramekiny), foremki do ciasta, foremki do tart i formy do quiche (czyt. „kisz”). Najczęściej używanymi metalami do produkcji naczyń żaroodpornych są niezawodna stal nierdzewna, aluminium, żeliwo i żelazo emaliowane.
Zalety
- Doskonały przewodnik ciepła: nagrzewa się szybko i równomiernie, zapewniając piękne, jednolite, złociste wykończenie.
- Wysoka odporność na wysokie temperatury, nawet w piekarnikach z funkcją frytkownicy powietrznej lub grilla.
- Lekkie i łatwe w obsłudze, zwłaszcza aluminiowe.
- Metalowe naczynia żaroodporne z powłoką nieprzywierającą ułatwiają wyjmowanie i czyszczenie.
Wady
- Niektóre metale mogą reagować z kwaśnymi produktami (pomidory, cytryna, ocet) i wpływać na ich smak. Niepowlekane aluminium może się odkształcać podczas długotrwałego użytkowania lub w bardzo wysokich temperaturach.
- Nie nadaje się do kuchenek mikrofalowych, co ogranicza jego wszechstronność.
- Ciemne naczynia do pieczenia pochłaniają więcej ciepła i mogą przypalić spód ciast lub ciasteczek, jeśli nie dostosujesz odpowiednio temperatury (warto na to uważać).
Szklane naczynia do pieczenia – niemal niezniszczalna wszechstronność
Jeśli posiadasz naczynie do lasagne lub regularnie pieczesz kurczaka i rybę w piekarniku, wiesz już, że szkło jest do tego odpowiednie. Prawdopodobnie wiesz również, że musi to być specjalny rodzaj szkła. Mowa o szkle hartowanym, czyli Pyrexie, które swoją nazwę zawdzięcza marce, która je rozsławiła. Jest wykonane z borokrzemianu i zostało zaprojektowane tak, aby wytrzymać wysokie temperatury piekarnika bez żadnych problemów.
Szklane naczynia do pieczenia nie nadają się jednak tylko do piekarnika. Można je również wykorzystywać w kuchenkach mikrofalowych. Ponadto są wysoce odporne na zarysowania i niezwykle łatwe w czyszczeniu. Ten rodzaj szkła, w połączeniu z metalem, jest również głównym materiałem używanym w zestawach do gotowania na parze w piekarniku. To rodzaj naczynia, które bez problemu znosi wszelkie przeprowadzki.
Zalety
- Całkowicie obojętne: nie reaguje z żadnym rodzajem żywności.
- Możesz sprawdzić stan potrawy bez otwierania piekarnika.
- Bardzo dobrze utrzymuje ciepło po podgrzaniu, dzięki czemu idealnie nadaje się do zapiekanek i dań podawanych bezpośrednio na stół.
- Łatwe w czyszczeniu i nie zatrzymujące zapachów ani smaków.
- Można je zamrażać, co czyni je idealnym do gotowania z wyprzedzeniem.
Wady
- Nagrzewa się dłużej niż metalowe naczynia żaroodporne, co może wydłużyć czas pieczenia.
- Wrażliwe na nagłe zmiany temperatury: włożenie bezpośrednio z zamrażarki do gorącego piekarnika może je rozbić, jeśli nie jest wykonane ze szkła borokrzemianowego.
- Cięższe i bardziej kruche niż inne materiały.
- Nie jest to najlepszy wybór, jeśli zależy Ci na chrupiącym spodzie lub głębokim, złocistym wykończeniu.
- Przepisy dotyczące metalowych naczyń żaroodpornych mogą wymagać obniżenia temperatury o około 10–15°C w przypadku użycia szkła.
Gliniane naczynia żaroodporne – tradycja i smak
Glina lub terakota to kolejny materiał, z którego wykonuje się wiele klasycznych naczyń żaroodpornych. Wymagają one jednak odpowiedniego przygotowania przed użyciem, aby zapobiec ich zepsuciu, pękaniu lub pozostawieniu niepożądanego posmaku w potrawach. To jeden z tych materiałów, które najbardziej kojarzymy z tradycyjną kuchnią. Nie jest to jednak najpraktyczniejsze rozwiązanie do codziennego użytku i obecnie nie jest powszechnie wykorzystywane w większości domów. Gliniane naczynia żaroodporne dodają jednak coś wyjątkowego do Twoich przepisów. Nie potrzebujesz też dużych brytfann: zestaw oddzielnych glinianych garnków wystarczy, aby przygotować na przykład pyszną zapiekankę z jajek.
Utwardzenie glinianego naczynia przed pierwszym użyciem jest niezbędne. Oto jeden ze sposobów:
- Zanurz je w wodzie na około osiem godzin.
- Dokładnie osusz.
- Potrzyj całą powierzchnię przekrojonym ząbkiem czosnku.
- Napełnij naczynie wodą i dodaj pół szklanki octu.
- Postaw na kuchence i doprowadź do wrzenia.
- Zmniejsz ogień do minimum i zdejmij z kuchenki, gdy odparuje mniej więcej połowa płynu.
- Po ostygnięciu dokładnie umyj wodą z dodatkiem łagodnego płynu do mycia naczyń.
- Dokładnie osusz i przechowuj.
Zalety
- Powoli i równomiernie rozprowadza ciepło. Idealnie nadaje się do gulaszy, zapiekanek i długiego, powolnego gotowania.
- Długo utrzymuje ciepło, dzięki czemu dania trafiają na stół gorące i pozostają gorące.
- Dodaje wyrazistego smaku, który wielu kucharzy uważa za niezastąpiony, zwłaszcza w tradycyjnych przepisach.
- Pięknie wygląda i trafia prosto z piekarnika na stół.
- Zrównoważony i całkowicie naturalny.
Wady
- Wymaga utwardzenia przed pierwszym użyciem, aby zapobiec pękaniu.
- Bardzo wrażliwy na nagłe zmiany temperatury: nigdy nie wkładaj bezpośrednio z zimnego do gorącego piekarnika.
- Kruchy, dlatego należy obchodzić się z nim ostrożnie.
- Z czasem wchłania płyny i tłuszcz, jeśli nie jest glazurowany, co może utrudniać czyszczenie i wpływać na smak.
- Należy umieścić w zimnym piekarniku i stopniowo podgrzewać.
- Ciężki i nieporęczny.
Naczynia z kamienia: sekret idealnie chrupiącej konsystencji
Kamień jest jeszcze lepszym przewodnikiem ciepła i bardziej wytrzymałym niż glina, co czyni go idealnym wyborem do niektórych rodzajów gotowania. Nie bez powodu stał się podstawą domowej pizzy. Naczynia z kamienia doskonale sprawdzają się również w przypadku pieczywa lub pieczenia mięsa i ryb bezpośrednio na powierzchni (klasyczne mięso z grilla kamiennego).
Zalety
- Wyjątkowo dobrze akumulują i rozprowadzają ciepło.
- Idealne do pizzy, chleba i ciast: tworzą chrupiący spód.
- Po rozgrzaniu utrzymują bardzo stabilną temperaturę przez cały czas pieczenia.
- Nie wymagają oleju ani powłoki nieprzywierającej w większości zastosowań.
- Trwałe, przy odpowiedniej pielęgnacji.
Wady
- Wymagają nagrzania w piekarniku przez co najmniej 30–45 minut przed użyciem.
- Ciężkie i niewygodne w obsłudze.
- Niezwykle wrażliwe na nagłe zmiany temperatury: nigdy nie wystawiaj ich na działanie zimnej wody, gdy są gorące.
- Wymaga czyszczenia chemicznego lub użycia niewielkiej ilości wody i płynu do mycia naczyń, aby zachować porowatość.
- Zajmuje sporo miejsca zarówno w piekarniku, jak i w przechowywaniu.
Silikonowe naczynia do pieczenia – elastyczność bez zbędnych ceregieli
Silikon to najnowszy materiał dostępny na rynku i prawdziwa rewolucja w świecie naczyń do pieczenia. Silikonowe formy nadają się zarówno do piekarnika, jak i kuchenki mikrofalowej, a dodatkowo są elastyczne, dzięki czemu wyjmowanie wypieków z formy jest bezproblemowe (nie rysują się ani nie pękają). Większość form do bułek i ciast jest wykonana z tego materiału, więc jeśli pieczenie to Twoja pasja, prawdopodobnie masz już szufladę pełną silikonowych naczyń do pieczenia.
Zalety
- Naturalna powłoka nieprzywierająca: jedzenie wyjmuje się z formy natychmiast i bez wysiłku.
- Elastyczne, dzięki czemu zarówno wyjmowanie, jak i przechowywanie to bułka z masłem.
- Bardzo lekkie i łatwe w użyciu.
- Wytrzymuje szeroki zakres temperatur, zazwyczaj od -60°C do 230°C, dzięki czemu można je używać zarówno w zamrażarce, jak i piekarniku.
- Nie reaguje z żywnością i jest łatwe do czyszczenia, nawet w zmywarce.
- Idealne do form o skomplikowanych lub bardzo szczegółowych kształtach.
Wady
- Słabo przewodzi ciepło, co oznacza dłuższy czas pieczenia i praktycznie brak zrumienienia.
- Niestabilny po napełnieniu płynnym ciastem: zawsze należy umieścić go na sztywnej metalowej blasze przed włożeniem do piekarnika.
- Jakość jest bardzo zróżnicowana w zależności od marki. Silikon niskiej jakości może się odkształcać lub wydzielać zapachy w wysokich temperaturach.
- Nie nadaje się do niczego, co wymaga chrupiącego spodu lub złocistej skórki.
- Może z czasem wchłaniać zapachy, jeśli nie jest to silikon spożywczy dobrej jakości.
Czego nie wolno wkładać do piekarnika?
Piekarnik to urządzenie, które powinno służyć całe życie, ale tylko pod warunkiem, że będziesz się z nim odpowiednio obchodzić. Jednym z najlepszych sposobów, aby to osiągnąć, jest unikanie naczyń żaroodpornych, które mogą spowodować uszkodzenia:
- Wspomnieliśmy wcześniej, że metal jest bezpieczny, ale istnieje jeden wyjątek: metalowe naczynia żaroodporne z plastikowymi uchwytami. Upewnij się, że używasz wyłącznie tych w całości metalowych, bez żadnych plastikowych elementów. Unikaj również naczyń z rdzą lub uszkodzoną powłoką zapobiegającą przywieraniu, ponieważ mogą one uwalniać toksyczne cząsteczki.
- Plastik jest absolutnie zbędny. Oznacza to, że nie wolno używać na przykład pojemników marki Tupperware ani zwykłych pojemników do przechowywania.
- W kwestii szkła, krótkie wyjaśnienie. Szkło hartowane jest całkowicie bezpieczne, ale zwykłe szkło nie wytrzymuje wysokich temperatur bez pękania. Temperatura powyżej 100°C spowoduje jego zniszczenie, dlatego nadaje się tylko do gotowania w bardzo niskich temperaturach.
- Porcelana i fajans teoretycznie mogą być używane jako naczynia żaroodporne, ponieważ dość dobrze znoszą wysokie temperatury. Prawdziwym problemem jest dekoracja. Większość farb i szkliwa rozpada się pod wpływem ekstremalnego ciepła, a w rezultacie jedzenie może stać się toksyczne.
- Drewno i bambus. Po prostu nie wytrzymują ciepła i w najlepszym razie mogą się zwęglić, a w najgorszym ulegną zapaleniu.
- Folia aluminiowa na wierzchu? Absolutnie w porządku. Jako naczynie żaroodporne? Nie jest to dobry pomysł, ponieważ nie rozprowadza równomiernie ciepła (nie jest to jej zadaniem).
Piekarnik może przynieść Ci wiele radości, ale warto poświęcić czas na naukę jego prawidłowego użytkowania. Poznanie jego temperatur, czasu pieczenia i rodzajów naczyń żaroodpornych, które najlepiej Ci odpowiadają, wymaga tylko niewielkiej ilości czasu i praktyki.